BREAKING NEWS

Lajme të mira pas krizës nga COVID-19/ Ministrja e Financave zbulon kur do të hapen të gjitha bizneset

Lajme të mira pas krizës nga COVID-19/ Ministrja e Financave zbulon
x

Dossier

Arkiva e Romës, ja si italianët pushtuan Shqipërinë dhe çfarë ndodhi pas arratisjes së Ahmet Zogut, detajet e themelimit të Partisë Fashiste

Arkiva e Romës, ja si italianët pushtuan Shqipërinë dhe

Italianët tregojnë detaje nga pushtimi i Shqipërisë, gazeta po publikon fakte nga një vëllim i hartuar nga Ministria e Kulturës dhe Departamenti i Arkivave, me të dhëna nga Arkiva Shtetërore dhe private e Romës. Aty tregohen detaje për periudhën 1939-1945. Në fillim jepen detaje mbi situatën që u krijua pas pushtimit, sidomos në aspektin e organizmit të shtetit. Po ashtu tregohet se si italianët vendosën që dy vendet të “bashkoheshin” në një farë mënyre.

Situata më 1939

Pas arratisjes së Zogut në orët e para të 7 Prillit, me qëllim që të sigurohej vazhdimësia e veprimit të qeverisë në pritje të ardhjes së trupave italiane, u formua një komitet i përkohshëm administrativ, i cili mblodhi Asamblenë Themelore të përbërë nga delegatë nga të gjithë krahinat shqiptare. Më 12 Prill, Kuvendi, duke pasur autorizim me të drejta të plota, vendosi shfuqizimin e Kushtetutës shqiptare të vitit 1928, rënien e regjimit të mëparshëm, formimin e një qeverie të re dhe ofruan bashkimin e kurorës shqiptare nën kujdesin e Viktor Emanuelit III dhe pasardhësit e tij.

Organizimi institucional, administrativ dhe politik

Bazuar në mocionin e Asamblesë Kushtetuese Shqiptare, Këshilli i Madh i Fashizmit, u mblodh në Romë, më 13 Prill. Ai mori vendimin për bashkimin e dy popujve, "në një bashkim më të thellë dhe përfundimtar" dhe premtonin “rend, respekt për çdo besim fetar, përparim civil, drejtësi sociale dhe, me mbrojtjen e kufijve të përbashkët premtonte paqen”. Në mëngjesin e 14 prillit, Këshilli i Ministrave italianë miratoi projektligjin e mëposhtëm: “Art. 1 - Mbreti i Italisë, pasi e pranoi Kurorën e Shqipërisë, merr përsipër vetë dhe për pasardhësit e tij titullin Mbret i Italisë dhe Shqipërisë. Art 2 - Mbreti i Italisë dhe i Shqipërisë, do të përfaqësohet në Shqipëri nga një gjeneral, i cili do të banojë në Tiranë. Më 15 Prill, Dhoma e Ulët e Parlamentit të monarkisë italiane, gjithashtu miratoi projektligjin dhe ia përcolli menjëherë Senatit, i cili e konfirmoi atë miratim. Ceremonia e ofertës u zhvillua në Quirinale të nesërmen, me pjesëmarrjen e një delegacioni shqiptar nga kurora e Shqipërisë dhe Viktor Emanueli III, i cili, natyrisht, pranoi titullin e ri”. Akti tjetër me Dekret Mbretëror 18 Prill 1939, nr. 624, krijohet pozicioni i Nënsekretariatit të Shtetit për Çështjet Shqiptare (SSAA), i cili do të raportonte drejtpërdrejt në Ministrinë italiane të Punëve të Jashtme. Krijimi i Nënsekretariatit, me qendër në Romë, shënoi fillimin e një seri procedurash në kontrast me afirmimin e pavarësisë shqiptare pohuar vazhdimisht nga qeveria italiane. Në fakt, dekretimi për themelimin e këtij organi të ri nuk pa përfaqësim në asnjë prej strukturave të tij të përfaqësive nga anëtarë të qeverisë shqiptare: kjo shpjegon mos futjen e dekretit, si dhe ligjin e marrjes së kurorës së Shqipërisë nga Viktor Emanueli, në legjislacionin shqiptar. Për më tepër, emri i postit të ri (Nënsekretarit të Ministrisë italiane për Çështjet me Shqipërinë) i kujtonte shqiptarëve Nënsekretariatin e Ministrisë Italiane të Afrikës: kjo rrethanë kontribuoi në lindjen e dyshimeve për natyrën e vërtetë juridike të bashkimit midis dy vendeve.

Funksioni

Sekretariati Shtetëror për çështjet Shqiptare, i strukturuar në pesë zyra (I - Çështjet e përgjithshme, politike dhe ushtarake; II - Çështjet ekonomike dhe financiare; III - Kultura dhe propaganda; IV - Inspektorati për Shërbime Teknike të Punëve Publike; V - Shërbimet administrative), kishte këto kompetenca: të mbikëqyrë të gjithë çështjet shqiptare, përfshirë kujdesin për marrëdhëniet e Mbretërisë së Shqipërisë me shtetet e tjera; kontrollin e të gjitha zyrave tekniko-administrative të shtetit italian të krijuar në territorin shqiptar me dekret mbretëror në 9 nëntor 1939, nr. 1752; të drejtojë dhe koordinojë veprimin e Gjeneralit, që do të ishte përfaqësues i Mbretit në Shqipëri, një organ mbi të cilin do të flasim më vonë. Në fakt, Ministria Italiane e Punëve të Jashtme dhe në përgjithësi, qeveria italiane, lëshoi direktiva politike për përfaqësuesin e mbretit në Shqipëri përmes Sekretariatit Shtetëror për çështjet Shqiptare që u bë, së shpejti, mjeti kryesor përmes së cilit u zhvillua ndërhyrja italiane në mbretërinë shqiptare, e cila mbeti e pavarur ligjërisht. Struktura e Nënsekretariatit pësoi një ndryshim me Dekretin Mbretëror të 19 maj 1941, n. 639, e cila çoi në rritjen e numrit të zyrave nga pesë në tetë, të grupuar në tre drejtori të përgjithshme (çështjet e përgjithshme dhe politike; punët ekonomike dhe punët publike; çështjet administrative dhe personale). Me gjithë rëndësinë e tij, ky organ u shpërbë me dekretin mbretëror të 3 gushtit 1941 nr. 1048, dhe funksionet e tij politike u rivendosën në kompetencat e Gjeneralit zëvendës të Mbretit dhe të Ministrisë së Punëve të Jashtme italiane. Për administrimin e praktikave në lidhje me punët publike, më parë nën përgjegjësinë e Zyrës së Nënsekretariatit, u krijua brenda Drejtorisë së Përgjithshme të Personelit dhe Administratës italiane të Ministrisë së Punëve të Jashtme, zyra e ish-SSAA. Me ngjarjet e 25 korrikut dhe 8 shtatorit 1943, struktura e Ministrisë së Punëve të Jashtme italiane u çmontua.

Aspekti politik

Nga pikëpamja politike, masa e parë me rëndësi të padiskutuar ishte e përfaqësuar nga marrëveshja e nënshkruar midis dy vendeve në Tiranë më 20 Prill 1939, në lidhje me të drejtat e qytetarëve të tyre dhe nën të cilat është vërtetuar se qytetarët e Mbretërisë së Shqipërisë në Itali dhe qytetarët e Mbretërisë së Italisë në Shqipëri, do të gëzonin të gjitha të drejtat civile dhe politike që gëzonin në territorin e tyre përkatës kombëtar. Marrëveshja, e cila u përdor si një mjet propagande për të demonstruar gjendjen e barazisë së Shqipërisë me Italinë, u ndoq nga futja e një numri të vogël të personaliteteve shqiptare në Senatin Italian dhe personaliteteve tona në akademi dhe universitete dhe si rezultat i dispozitave të tjera për të cilat do të flasim më vonë, në Dhomën e Ulët të Parlamentit dhe Korporatave e Forcat e Armatosura. Pothuajse njëkohësisht me krijimin e SSAA, u realizua posti i gjeneralit mëkëmbës i mbretit Emanuel, e treguar tashmë në art. II të ligjit të 16 prillit 1939 në lidhje me pranimin e kurorës shqiptare nga Vittorio Emanuele III. Në fakt, ditën që kurora italiane pranonte sovranitetin e Mbretërisë së Shqipërisë, ishte krijuar tashmë një organ italian me zyra në Shqipëri, i cili do të përfaqësonte Italinë në territorin shqiptar. Mëkëmbësi i parë u emërua Francis Jacomoni di San Savino, me dekretin mbretëror të 22 Prillit 1939, pas diskutimit nga Këshilli i Ministrave italian, me propozimin e kreut të qeverisë, ministrit të Çështjeve të Jashtme italiane dhe Kurorës.

Mëkëmbësi i Mbretit

Gjithmonë me një ligj italian, ai i 13 korrikut 1939, nr. 1103, u krijua, në Tiranë, institucioni i Mëkëmbësit të Mbretit, shërbimet qendrore dhe periferike të së cilit iu besuan qeverisë italiane, dhe veçanërisht Ministrisë së Punëve të Jashtme. Kështu, edhe krijimi i një organi me rëndësi parësore, siç është Mëkëmbësi i mbretit në Shqipëri mbeti një vendim plotësisht italian pasi ligjet e ngjashme shqiptare nuk u përmendën kurrë me këtë emërim dhe nuk u njoh shprehimisht as si institucion. Kështu që e vetmja gjurmë e kësaj natyre mund të gjendet vetëm në art. 12 të statutit të ri të Shqipërisë, të dhënë më 3 qershor 1939 nga Vittorio Emanuele III, i cili sanksionoi: "Mbreti mund të emërojë një mëkëmbës për stërvitjen e të gjitha fuqive të mbretit, përveç atyre që rezervon shprehimisht për mbretin". Le të trajtojmë shkurtimisht problemin e natyrës juridike të mëkëmbësit të vendosur për Shqipërinë. Siç kemi përmendur, i takon qeverisë italiane organizimi dhe strukturimi i organit të ri. Për më tepër, me ligjin e 30 nëntor 1939, nr. 2012, përfaqësimi në Shqipëri i ishte atribuuar një institucioni italian. Këto pak elementë janë raportuar për të nxjerrë në pah natyrën e organit të shtetit italian të mëkëmbësit të mbretit në Shqipëri. Kjo e manifestonte edhe natyrën e Mbretërisë së Shqipërisë. Mendojmë, për shembull, për praninë e tij në statutin e ri shqiptar të vitit 1939 i cili, natyrisht, përfshinte vetëm organe të shtetit shqiptar dhe përsëri, për faktin se të gjitha aktet e lëshuara nga mëkëmbësi ishin akte të lidhura me Mbretërinë e Shqipërisë dhe manifestuese të fuqisë së saj.

Partia Fashiste

Pra nga pikëpamja formale, shprehnin vetëm vullnetin e kësaj të fundit. Kështu del në pah kompleksiteti dhe veçantia e mëkëmbësit të mbretit në Shqipëri, e përbërë nga dy “natyra” të dallueshme, një nga organet shqiptare dhe të tjetra midis një organi italian: domethënë, ishte një bashkim institucional midis dy organeve të veçanta, me funksione të ndryshme dhe që i përkasin dy sisteme të ndryshme, dhe që funksionojnë zyrtarisht për të mirën e Unionit italo-shqiptar. Një shenjë e qartë e politikës radikale ishte fashizimi i sistemit të ri institucional shqiptar, më 2 qershor 1939, me krijimin e Partisë Fashiste Shqiptare (PFA), plotësisht i varur nga Partia Fashiste italiane, ashtu siç u shfaq edhe nga shënimi i vendosur në preambulën e statutit të Partisë së re. Në preambulë thuhej në mënyrë të përcaktuar: "Jo autoktone, as autonome, por bashkim i Partisë Italiane Fashiste". Në nenin 1 sanksionohej natyra e Partisë Fashiste Shqiptare, “milici civile vullnetare, nën urdhrat e Benito Mussolini, krijuesi dhe udhëheqësi i Fashizmit”, i cili përcolli direktivat e tij për sekretarin e Partisë Fashiste Shqiptare nëpërmjet sekretarit të Partisë Fashiste Italiane (PNF), të përfaqësuar në Partinë Shqiptare, nga një inspektor i Partisë Italiane të asistuar nga një sekretar federal dhe inspektorët federalë të PNF.