BREAKING NEWS

Sad! Valentina Leskaj loses dear man from coronavirus: Today is a very difficult day for me

Sad! Valentina Leskaj loses dear man from coronavirus: Today is a very difficult
x

Opinion / Editorial

Story with Vjosa

Story with Vjosa

A herd of sheep gets in our way as we cross the old Levan-Vlora axis. The shepherd brings them news, with a sway of the crook he holds in one hand, and the sheep, who understand the area very well, begin to bark, clearing the way. "Prryyaaa," he said. The shout in the wind, mingles with the thud of the rain and falls over the asphalt veins slipped from the years, resembling so much the veins of his hands stretched in the curve. We stop the car. We get to know him. They call him Ceno Dorda. He is originally from Tepelena, but has been living in Ferras for 30 years. Rather, it resides in a tent where about 500 sheep breathe. Stani is built in the field between Levan and Ferras, next to a drainage canal, which serves as a drainage funnel of the waters of the field, known in the description they make in his book Qerem bej Vlora. In that description, the area of ??Frakulla and Levan is known for its agricultural products and especially for the cattle and horse farm, among the first modern farms in Albania. It is about the years 1905. The owner of that farm was Nuredin Bey Vlora. He had brought for the first time certified seeds from cotton, corn and other products. He had planted these seeds in that field while a good part of it was occupied by livestock. In his notes Qerem bej Vlora writes about this field and farm, which he describes as one of the largest farms in the area of ??Myzeqe and in Albania. Even in the western part of the field, near the coast, in the Seman area, there was a horse farm of Lazar Kilica. It is about the years 1905. The owner of that farm was Nuredin Bey Vlora. He had brought for the first time certified seeds from cotton, corn and other products. He had planted these seeds in that field while a good part of it was occupied by livestock. In his notes Qerem bej Vlora writes about this field and farm, which he describes as one of the largest farms in the area of ??Myzeqe and in Albania. Even in the western part of the field, near the coast, in the Seman area, there was a horse farm of Lazar Kilica. It is about the years 1905. The owner of that farm was Nuredin Bey Vlora. He had brought for the first time certified seeds from cotton, corn and other products. He had planted these seeds in that field while a good part of it was occupied by livestock. In his notes Qerem bej Vlora writes about this field and farm, which he describes as one of the largest farms in the area of ??Myzeqe and in Albania. Even in the western part of the field, near the coast, in the Seman area, there was a horse farm of Lazar Kilica. In his notes Qerem bej Vlora writes about this field and farm, which he describes as one of the largest farms in the area of ??Myzeqe and in Albania. Even in the western part of the field, near the coast, in the Seman area, there was a horse farm of Lazar Kilica. In his notes Qerem bej Vlora writes about this field and farm, which he describes as one of the largest farms in the area of ??Myzeqe and in Albania. Even in the western part of the field, near the coast, in the Seman area, there was a horse farm of Lazar Kilica.

Nuredin Bey Vlora is remembered for this investment. Despite the fact that he failed when he brought agricultural machinery to the port of Vlora, machinery which was slandered as weapons and confiscated by the Ottoman government of that time. Ceno Dorda stands on the side of the road in front of the flock of sheep and shows up ready to converse. "You are writing about this area, or about the rains and flooding of the Vjosa," he asks. Meanwhile, he sends another "prryyyss" to some sheep trying to re-enter the national road. He is about 50 years old, at least under our eyes. And he is auspicious in conversation. "As you say, we have 30 years as a family, that we came down here in Myzeqe. We came from Tepelena. We deal with livestock. While the whole area deals with agriculture and livestock. They are tedious work, but we have faced them. At least we do not waste time in vain ", he adds, aware of what he is saying. "I would like you to write about the problems we have," he resumes the conversation, staring us in the eye. "We do not believe you were flooded again by the Vjosa," we ask. "Ah, smiles Cenua, not from the waters of the Vjosa, but the camp is with water that sleeps there from the blockage of drainage canals." The gnashing of sheep's teeth on the surface of the open grass by the side of the road and under the ridges above the former canals, begins to mingle with the knocking of raindrops that resume falling. He lifts his plastic dress hat and hangs out a piece of time. The gnashing of sheep's teeth on the surface of the open grass by the side of the road and under the ridges above the former canals, begins to mingle with the knocking of raindrops that resume falling. He lifts his plastic dress hat and sits down a piece of time. The gnashing of sheep's teeth on the surface of the open grass by the side of the road and under the ridges above the former canals, begins to mingle with the knocking of raindrops that resume falling. He lifts his plastic dress hat and hangs out a piece of time.

Më kujtohet viti 2017. Përmbytjet e shkaktuara nga vërshimi i Vjosës, në atë vend. Duke parë tufën e deleve të pashqetësuara nga shiu, më vijnë të gjalla pamjet e mbytjes së qindra kokë deleve në hapësirën mes asaj rrugë, fshatit Qarr dhe Boçovë. Ishim disa gazetarë të hipur në një rimorkio zetori dhe përpiqeshim të transmetonim pamjet apokaliptike teksa kalonim në një rrugë parcele toke. E gjithë fusha ishte nën ujë. Një çoban që nuk ia mësuam dot emrin, printe me një shkop të stërmadh në dorë një tufë prej dhjetëra kokë dele. Ngjante me Moisiun biblik teksa përpiqej e përpëlitej të çante rrymat e ujërave duke kërkuar të nxirrte në tokë të thatë tufën e tij. Arriti të shkonte në një ishull toke, një mezhdë e ngritur përfund ujërave, por me tufën e deleve të përgjysmuar. Gjysmën e tyre ia rrëmbeu uji.

Një dele tani nuk i ndahet Cenos. I përkëdhelet anës trupit, sikur e ndih atë të flas me ne. Por ai nuk ka histori për të na rrëfyer. E ledhaton të uruarën dhe e fton të bashkohet me tufën. Ndërsa na drejtohet: “Fatmirësisht nuk u përmbytën këtë vit. Vjosa nuk doli nga shtrati. Ne i morëm masat tona. I shmangëm nga fushat që mbajnë ujë. Të tjerët të marrin masat e tyre”. “Por, ti thua që stani yt është nën ujë”, e pyesim. “Është por jo nga Vjosa. Ata që duhet të punojnë për të pastruar kanalet, të punojnë. I kanë zënë frymën kanaleve kallamat dhe barishtet. Ndaj dhe uji nuk tërhiqet”. “Prryyyaaaa. Prryyaaaa”. Rrëmben dy thirrje të forta nga kraharori i vet dhe ua nis deleve. Nën shiun që bie butë, ne nisim makinën. Ia shohim siluetën që nis shuhet ngadalë mes tufës së bardhë. Siluetë, me kwrrabë në dorë si një Moisi biblik që e ka nxjerrë tashmë tufën e vet, në tokën e veshur me gjelbërim dimri.

Story with Vjosa

Shkojmë drejt Urës së Mifolit. Dy urat e Ferrasit

Kur ndaluam makinën në hyrje të fshatit Ferras, përpara se të shkonim te zona ku Vjosa ka shtratin e saj dhe çdo vërshim, uji shkon në sinorin e vet, takuam Sefedinin. Ai është banor i fshatit Ferras. Ka një punishte druri dhe alumini, të ndërtuar nën trasenë hekurudhore Levan-Vlorë, në vendin ku dikur shtriheshin magazinat e drithërave të ish-NB Levan. Nga magazina e tij deri në Urën e Mifolit, nuk janë më shumë se 300 metra trase hekurudhore. “Këtë vit shpëtuam nga përmbytja e Vjosës”, thotë Sefedini. Ferrasi është një fshat që një lagje të tij e ka ndërtuar në shtratin e vjetër të Vjosës. Tutje në sfond duken shtëpi deri në tre kate me tulla të kuqe dhe të pasuvatuara. Në rreshtin e parë përballë rrugës për në Vlorë, duken tabela të shkruara dhe me numër telefoni që lajmërojnë se shtëpitë shiten. Ato i përkasin aradhës së banesave, të cilat sa herë vërshon Vjosa, përmbyten deri në 1 m brenda hapësirave të tyre të banimit. Njërën nga banesat e vendosura në shitje, e kam të fiksuar në një foto që kam bërë disa vite më parë. Për të treguar shkallën e dëmtimit dhe lartësinë e ujit në banesë vesha çizme L1 dhe me kamer në krahë, intervistova të zotët e asaj shtëpie, të cilët kishin hipur mbi soletë për të shpëtuar nga ujërat. Tani aty ujë nuk kishte asnjë pikë. Veçse ishte një tabelë ku shkruhej: “Shitet”.

“Të njëjtën tabelë jam gati ta shkruaj edhe unë për biznesin tim”, nis rrëfimin Sefedini. “Ka rënë shumë fuqia blerëse. Edhe ato punë që bëj, shënoj emrat në listë pritjeje. Dhe rri e pres të shlyhem ndërsa marr kredi bankare të vijoj punën”. “Rrezikohesh nga përmbytja e Vjosës”, e pyesim atë. “Jo këtë radhë jo. Argjinatura mbrojtëse përgjatë kanalit të Martinës në Cerven 2, që i themi ne, bëri punën e vet. Problemi qëndron te kanali vaditës. Deri në fund të Ferrasit ai është pastruar dhe betonuar. Ndërsa afër Qarrit është i ngushtuar dhe kërkon thellim dhe pastrim. Një vërshim ujërash e kthen atë pjesë të ngushtuar në një grykë bllokuese dhe ne përmbytemi nga kanali”, vijon ai shqetësimin. “Do të shkoni për në Cerven”, pyet befas. Cerveni është një lagje me rreth 20 shtëpi. Është i shtrirë përgjatë argjinaturës mbrojtëse të përfunduar në vitin e kaluar. Një investim i Bashkisë Fier në bashkëpunim me qeverinë shqiptare, me saktësisht në bashkëpunim me Ministrinë e Mbrojtjes. Forca të ushtrisë dhe mjete të rënda bënë të mundur ndërtimin e saj përgjatë kanalit degë e Martinës, duke eliminuar vërshimin e Vjosës në këtë lagje. Pajtim Troka, banor i Cervenit e pohon këtë fakt. Por ngelet skeptik. “Kjo argjinaturë e kaloi me suksese këtë dalje të Vjosës. Por kam frikë në vijim. Nëse shtohet volume i ujit a do ta përballoj dot”, pyet ai. “Ju këtë radhë nuk u përmbytet apo jo”, pyesim. “Jo vetëm fushat që janë shtrati i vjetër i Vjosës. Me atë që kemi hequr vitet e shkuara ku çdo dalje e Vjosës, na detyronte të hipnim në soletat e kateve të dyta, jemi pak skeptikë”. “Të trembur nga më parë, apo nga investimi tani”, pyesim sërish. “Më shumë të trembur nga më parë”, buzëqesh ai. Në degën e kanalit të Martinës ka pak ujë. Oborret e shtëpive dikur të përmbytura, janë të mbushura me portokaj dhe limona. Mes gjelbërimit të gjetheve, ta bëjnë me sy, sikur shkelin qerpikë të verdhë, kokrrat e mandarinave dhe portokajve.

Bashkë me Sefedinin po vështronim dy urat mbi lumin Vjosë. E vjetra me harkore është ndërtuar rreth 80 vjet më parë. E dyta ura ku kalon linja hekurudhore dhe mjetet e transportit njëkohësisht është ndërtuar në vitin 1985. E ndërsa e para është dëmtuar e vjedhur në pjesët e saj metalike nga njerëz të pandërgjegjshëm dhe gati është jashtë funksionit, e dyta funksion për trenin Fier-Vlorë dhe automjetet. Sefedini është dëshmitar i gjallë i ndërtimit të urës së dytë. Ajo ka nisur të ndërtohet në vitin 1979. Ai ka qenë punëtor deri në përfundimin e saj në vitin 1984. “Ndërtimi i saj mblodhi në Vjosë, 150 punëtorë, njerëz nga shumë krahina të Shqipërisë, rreth e rrotull, përfshirë edhe Mifolin e Ferrasin”. Bisedojmë gjatë me atë. Sepse ai ka se çfarë të tregojë. Ajo që ne duam të kuptojmë është mënyra se si është ndërtuar kjo urë, e cila ndryshe nga ura e re e ndërtuar në autostradën Fier-Vlorë, mbi Vjosë, nuk ka prekur shtratin e lumit. E reja ka ngushtuar shtratin në mënyrë të konsiderueshme, duke krijuar tampon në dy anët e Vjosës dhe kjo sjell pengesë të lëvizjes së ujit drejt detit. Ndërsa ura e ndërtuar në vitin 1985, ka të tjera karakteristika dhe tjetër metodë ndërtimi sipas Sefedinit.

 “E mbaj mend shumë mirë, nis rrëfimin ai. Kemi punuar për 5 vjet të ndërtonim këtë urë. Zbatuam projektin e profesorit të mirënjohur Petraq Repi. Ai vinte gati çdo dy javë që shihte zbatimin e projektit. Ndërtimi nisi pasi vendosëm ura Beili. Sipër tyre vendosëm makineritë që vendosnin fillimisht pilotat e mbajtjes. Pastaj me sondat me goditje shpuam çdo këmbë ure. Nuk prekëm shtratin e Vjosës. Nuk hodhëm asnjë material shtesë inert në shtratin e saj. Përkundrazi, me anë të pilotave avanconim në dy krahët duke shpuar puset e bërë këmbët e urës. Thellësia e tyre arrinte 52 m. 12 metra ishte niveli i lumit Vjosë në atë kohë. 40 metra është thellësia e këmbëve të urës. Kanë prekur në gëlqeror këmbët e urës, në taban”. Ai përpiqet të bëjë përshkrimin sa më të saktë për ne. “I mbaj mend shumë mirë dy këmbët e mesit të urës. Aplikuam për herë të parë diametrin 2.5 metra të këmbës. Fillimisht shpuam pusin 1 metër në diametër pastaj 2m, dhe deri sa shkuam në 2.5 metër. Ishte hera e parë në Shqipëri që krijoheshin këmbë të përmasave të tilla, me thellësi 52 metra” shprehet ai. “Ishte vera e vitit 1984 kur u bashkuan dy pjesët e urës. Pilotat e mesit nuk janë hequr dhe ato janë akoma aty”, përfundon Sefedini. Vjosa është gërryer shumë në shtrat për shkak të gërryerjeve dhe marrje të inerteve ndër vite. Kjo ka sjellë edhe deformim të rrjedhës së saj. Teksa e shikoj këtë Janar, më kujtohet një histori e largët e vitit 1895 që ka ndodhur në zonën që përfshin fushën e Frakullës dhe Cakranit, me pjesën përballë të Trevllazërit në Vlorë. Kjo është pasqyruar në një raport të Konsullatës Austro-Hungareze të asaj kohe. Raporti i dërgohet qeverisë Austro-Hungareze nga ana e konsullit në Vlorë. Këtë fakt ma ka bërë të ditur historiani, ish-Drejtori i Muzeut Historik Fier, Nuri Plaku.

Një ishull rëre i krijuar nga tërheqja e ujërave të Vjosës, pas vërshimeve të herëpashershme të saj, u bë shkak i nisjes së një konflikti mes banorëve të zonës Fier dhe atyre të krahut matanë lumit, Vlorës. Një banor i zonës së Vlorës, mprehu qetë dhe nisi të punojë. Ai çau me parmendë një brazdë mbi atë sipërfaqe tokë, të harruar nga ujërat e lumit. Sipas një ligji të pashkruar, por të njohur mes bujqve, ai bujk që vendoste parmendën për herë të parë në një tokë, njihej verbalisht si pronari i saj. Alush bej Frakulla nuk mund të pranonte që ai ishull toke të merrej nga banorët e krahut të Vlorës. Ndaj nisi me parmendë banorë të zonës Frakull e Cakran të punonin atë ishull toke dhe të ishin ata pronarë të saj. Kjo solli kundërshtimin e palës tjetër. Grindja dhe sherri për atë ishull, çoi deri në përdorimin e armëve mes palëve. Në këto kushte, situata u përcoll në Portën e Lartë në Stamboll. Thuhet se Sulltani nxori një ferman ku iu kërkoi palëve të hiqnin dorë nga pretendimet e tyre. “Toka është e lumit dhe i përket lumit dhe vetëm atij”, thuhej në atë ferman. Që nga ajo kohë Vjosa sikur të ketë lexuar e mësuar përmendsh fermanin e vitit 1890 të firmosur nga Sulltani, nuk fal askënd që i merr tokën që i takon. Nuk fal askënd, asnjë banor apo fermer që ndërton apo mbjell në shtratin e saj. Kështu ka ndodhur dhe patjetër kështu do të ndodhë.