BREAKING NEWS

Spartak Ngjela warns of a major turning point in Albanian politics

Spartak Ngjela warns of a major turning point in Albanian politics
x

Opinion / Editorial

Great Britain and Albania

Great Britain and Albania

Colonel Palmer for Enver Hoxha

The Military Archive Bulletin at the end of 2020 publishes for the first time the proceedings of a conference organized in Oxford in 1962 on "Britain and European resistance in the years 1939-1945". In the proceedings of the session on "Great Britain and Albania", Colonel Palmer emphasized that since I was with Enver Hoxha during the war, I am saying something about the relationship with him and the people who surrounded him. Those who surrounded him during the war were all members of the Albanian government (ie, in 1962). They happened to be with him in the mountains for war. I am correcting Colonel Kemp for a language issue. Enver Hoxha himself speaks perfect French, as do many of his ministers. This language was the most normal means of communication with each other and not through an interpreter, although we had translators with us for special occasions. I got along well with Enver Hoxha and all his ministers. The ease of establishing our good relations with the partisan leadership came from the direct results of the successes, or even the failures of the partisan movement. When things did not go well we usually played with each other like a cat with a mouse. The partisan leadership had secured the liberation of a large part of Albania and had passed into large military formations, forming brigades, followed by divisions and going against the influence of our good councils, then it became very difficult to work with them and refused to interact with us. This is true, as the partisan leadership had liberated large territories and were receiving tons of weapons. At this time Enver Hoxha tried to restrict the movement of all British military missions in Albanian territory. We of course strongly opposed, Palmer points out, because after a short conversation with him, I sent a radiogram to our center to cut all supplies for them until order was restored and Enver Hoxha's order was withdrawn. However, this did not bring any benefit to them, as it was a bad situation, at a time when the partisan leadership had secured the liberation of a large part of Albania. This story took place in the summer of 1944. In fact the movements of the English missions were restricted for a period of almost 3 weeks, but were somewhat normalized. Count Raczynski asked what a man Enver Hoxha was, can you tell us a word about him? Colonel Palmer: You want to know what it looks like, how does he speak Again question from Count Raczynski: What man was he? Colonel Palmer: He was a very intelligent man and generally a man with whom it was good to associate. I liked staying with him. He was tall, doable, a very good linguist. He was harsh, ruthless. Count Raczynski intervenes: Cruel? Colonel Palmer: I said ruthless. I think we should not ignore the fact that here we - at least I - are talking about wartime, and perhaps that feature was not so pronounced. Count Raczynski intervenes: Cruel? Colonel Palmer: I said ruthless. I think we should not ignore the fact that here we - at least I - are talking about wartime, and perhaps that feature was not so pronounced. Count Raczynski intervenes: Cruel? Colonel Palmer: I said ruthless. I think we should not ignore the fact that here we are - at least I am - talking about wartime, and perhaps that feature was not so prominent.

Shqipëria një rajon vullkanik

U hasën vështirësi lidhur me bashkëveprimin në veprimet e përbashkëta me disa prej misioneve dhe forcave angleze. Disa herë për periudha kohore të shkurtra pati disa formacione ushtarake britanike që bashkëvepronin ose nuk bashkëvepronin, siç mund të paraqitej rasti, me forcat partizane shqiptare. Operacioni më i madh u zhvillua në jug të vendit, në rajonin e Sarandës, në kohën kur ishim marrë vesh që disa forca sulmuese detare angleze do të vepronin së bashku me brigadën partizane që vepronte në rajonin jugor në përpjekje për të penguar tërheqjen e trupave gjermane kur ata po shkëputeshin nga Greqia. Nga pikëpamja e bashkëveprimit si operacion ishte me sukses për ne, por nga pikëpamja e kërkesave të komandove (forcave-operativo-goditëse) ai nuk ishte një sukses, sepse për fat të keq ose për shkak të një planëzimi të keq, forcat angleze ishin pajisur me uniformë verore kaki, në një kohë kur dimri erdhi shumë shpejt, kështu që ato u mbërthyen në vend, filloi të binte dhe dëborë, kurse ushtarët anglezë ishin veshur me pantallona të shkurtra. Kjo ishte një gjë shumë e keqe nga ana ushtarake. Por përsa i përket bashkëveprimit të forcave tona me partizanët, gjithçka shkoi shumë mirë. Misionet angleze gjatë Luftës së Dytë Botërore në Shqipëri e njohën dhe e konceptuan thelbin e problemit shqiptar. Shqipëria ishte një rajon vullkanik. Ata e dinin se nuk ishin më në Europën Veriore, por në gadishullin Ballkanik. Mënyra se si shtrohet problemi ishte interesant dhe pikërisht në këtë drejtim duhet t’i drejtojmë kërkimet dhe studimet tona historike, në qoftë se duam me të vërtetë të jemi historianë objektivë, theksuan të gjithë të pranishmit në konferencë. Udhëzimet e SOE në Kajro ishin të “bashkëpunoni me të gjithë ata që dëshirojnë të luftojnë kundra pushtuesit”. Nuk duhet të harrojmë se ne kemi pasur dy faza të luftës dhe këto faza ishin e para të fitonim luftën, domethënë të mundim armikun, ta sprapsim atë dhe në çastin e kthesës së luftës, kur fitorja të ishte e afërt, kur lufta nuk ishte më një luftë për vdekje, përgatitja e paqes, e politikës, e së nesërmes, mbas mbarimit të luftës. Për misionet angleze në Shqipëri ka ekzistuar ky kulm kthese. Ishte viti 1943, së paku për gadishullin Ballkanik. Duke filluar nga çasti i zbarkimit të trupave aleate në Itali, që të gjithë, qoftë shqiptari më i thjeshtë dhe naiv, qoftë greku më i thjeshtë dhe naiv, e kuptonin se tërheqja, e lehtë apo e vështirë e trupave pushtuese gjermane ishte e padiskutueshme, sepse kjo varej nga përparimi i trupave aleate në Itali. Në këtë kohë duheshin bërë dy gjëra. Së pari, rezistenca sipas thelbit të saj ideologjik dhe politik duhet të merrte qëndrim për çlirimin. Qeveritë e mërguara pranë vendeve aleate duhej të mendonin se si të bënin për t’u kthyer ndër vendet e tyre të nesërmen e çlirimit, të rivendosnin regjimin e tyre apo gjendjen ekzistuese para shpalljes së luftës. Fatmirësisht qeveri të mërguar për Shqipërinë nuk kishte në vendet aleate. Kështu, nga vjeshta e vitit 1943 dhe fillimi i vitit 1944 shohim që trupat pushtuese ndërmarrin operacione në shkallë të gjerë në të gjithë Gadishullin Ballkanik dhe kjo gjë u bë nga ana greke në Epir, me ardhjen e divizioneve alpine gjermane të stërvitura dhe të mësuara në luftë në male. Në Greqi, aty nga tetori i vitit 1943 deri në janar të vitit 1944, nëpër fushat dhe malet greke vazhdonin operacione të ashpra, kudo digjej dhe plaçkitej gjithçka.

Ballistët pranonin formën e qeverisjes nën pushtuesit

Nga analiza e përfaqësuesve të misioneve angleze në Shqipëri në këtë konferencë theksohej se historia e marrëdhënieve ndërmjet ballistëve dhe forcave pushtuese ndryshon shumë. Deri aty nga fundi i vitit 1942 udhëheqësit ballistë jetonin nëpër qytete, dhe nuk punonin për forcat e pushtimit në asnjë drejtim dhe për këtë arsye nuk ndodheshin as edhe në opozitë me ta ushtarakisht. Deri në një farë shkalle ata shkruanin pamflete që ishin pak a shumë me një qëndrim kritik ndaj administratës italiane, por ata jetonin normalisht nëpër qytete. Pastaj ata filluan të shkojnë në mal dhe të organizonin një lëvizje rezistence. Kur u zhvillua luftë ndërmjet forcave komuniste e Ballit Kombëtar, s’ka asnjë dyshim se në atë kohë ballistët i lajmëronin gjermanët për vendin se ku ndodheshin forcat partizane komuniste dhe fare mirë mund të ketë pasur dhe raste bashkëpunimi midis tyre. Natyrisht gjermanët përpiqeshin t’i nxitnin rivalitetet midis këtyre palëve shqiptare. Midis këtyre dy forcave nuk kishte mbetur asnjë harmoni dhe në kohën kur tërheqja e trupave gjermane po bëhej gjithnjë e më e pashmangshme dhe gjithnjë e më në dukje, secila palë filloi ta shikonte palën tjetër si armikun kryesor. Gjermanët ishin diçka që në atë kohë kishte filluar të vdiste, për të cilin ata nuk merakoseshin shumë. Padyshim gjëra të tilla të ngjashme ndodhnin dhe në Shqipërinë e Veriut, tabloja atje ishte më e copëtuar, kishte shumë grupe të ndryshme. Analiza e marrëdhënieve ndërmjet lëvizjeve të ndryshme të rezistencës shqiptare dhe forcave të pushtimit ishte fakti se sa më të dobët po bëheshin gjermanët, aq më pak shqetësoheshin për gjermanët grupet e ndryshme të rezistencës dhe aq më tepër shqetësoheshin ata për njëri-tjetrin. Përderisa gjermanët ishin akoma të fuqishëm për sa u takon armëve dhe forcave të armatosura të vendosura në këtë vend, ekzistonte një tendencë e natyrshme nga ana e të gjithë këtyre grupeve për t’u përpjekur për ta shfrytëzuar praninë e forcave të pushtimit për interesat e veta imediate. Nga kjo pikëpamje Balli Kombëtar ishte në një pozitë më të mirë sesa dy grupet e tjera kryesore të rezistencës shqiptare, sepse kur udhëheqësit e tyre ishin hedhur në mal, por jo të gjithë ata kishin vepruar në këtë mënyrë, disa kishin mbetur nëpër qytete dhe për këtë arsye ekzistonte një lidhje më e natyrshme ndërmjet partisë balliste dhe njerëzve si Mithat Frashëri, të cilët e pranonin formën e qeverisjes nën pushtuesit. Në këtë drejtim ekzistonte një lidhje më e natyrshme midis tyre.