BREAKING NEWS

Ervin Bushati i jep mesazhin e fortë Bashës dhe Kryemadhit: Pas gabimit të pafalshëm që...

Ervin Bushati i jep mesazhin e fortë Bashës dhe Kryemadhit: Pas
x

Kultura

Skënder Muçaj: MK s’ka ekspertë të licencuar për vlerësimin e objekteve arkeologjike, për të ndalur gërmimet klandestine të angazhohet pushteti lokal

Skënder Muçaj: MK s’ka ekspertë të licencuar

Gërmimet klandestine vazhdojnë në fushën e arkeologjisë në vendin tonë, ku objektet e ndryshme herë pas here bie pre e grabitjeve. Edhe pse nga institucionet pohohet se vijon lufta kundër trafikimit të pasurive kulturore, për specialistë të fushës së trashëgimisë duhet bërë shumë më tepër në këtë drejtim. Prof. dr. Skënder Muçaj shprehet se policia duhet të merret seriozisht me këtë problematikë në vendin tonë. Arkeologu i njohur shpreh shqetësimin se çdo objekt arkeologjik duhet vlerësuar nga ekspertët e fushës, pasi sipas tij mund të jenë dhe të falsifikuara. Në intervistën për gazetën “SOT” arkeologu i njohur Skënder Muçaj flet për punën që bëhet sot për ruajtjen e pasurisë së nëntokës në vendin tonë. Për profesorin, ajo që ndodh është se nuk mundet dot që të ruhet kjo pasuri arkeologjike nëse nuk ka një bashkëpunim si duhet mes pushtetit qendror dhe atij vendor. Në reagimin tij prof. dr. Skënder Muçaj thotë se problem është dhe fakti që Ministria e Kulturës nuk ka ekspertë të licencuar, për vlerësimin e objekteve arkeologjike.

-Pak ditë më parë u bë me dije se të tjera objekte arkeologjike janë sekuestruar nga policia. Sa janë për ju shqetësuese gërmimet klandestine, që vazhdojnë të vendin tonë në fushën e arkeologjisë?

Gërmimet klandestine dhe trafikimi i veprave të artit është sot në rend të ditës, për arsye se të gjithë ata që merren edhe me trafiqet e tjera punojnë në këtë fushë. Pra ka grupe të caktuara, me të cilët policia duhet të merret seriozisht në territorin e Shqipërisë. Ata lëvizin nga një vend tek një tjetër për të nxjerrë objektet arkeologjike. Ata janë të specializuar në këtë fushë dhe dinë ku të gërmojnë, dinë çfarë kërkojnë dhe lidhjet i kanë për ti trafikuar. Një objekt po ta trafikosh nuk ka vlerë më pas brenda territorit, në vend janë të paktë koleksionistët kurse jashtë ka shumë më tepër. Një objekt qeramike apo guri është shumë i lehtë për tu trafikuar dhe nuk është ndonjë vështirësi e madhe për ta bërë këtë, po nuk pati ndonjë sinjalizim edhe ai atje në doganë. Por problemi është që në fillesë, aty ku bëhet gërmimi dhe ku janë objektet arkeologjike. Nuk po flas për muzetë arkeologjikë këtu, por ata e dinë pak a shumë aty ku janë varrezat, aty ku janë monumentet. Në përgjithësi objektet arkeologjike vijnë nga varrezat nuk vijnë nga qendrat arkeologjike. Qendrat arkeologjike objektet në përgjithësi i kanë shkatërruar, të thyera, ndërsa varrezat e vjetra i kanë objektet. Të gjithë varrezat, që janë të periudhave të ndryshme ato kanë dhe objekte arkeologjike më shumë dhe ata që bëjnë gërmime klandestine në fushën e arkeologjisë synojnë më shumë tek këto. Edhe ato dy objekte që pashë unë pak ditë më parë ku ishte dhe një amforë e madhe, ajo duhet të vijë patjetër nga një varrezë tumulare dhe po të jetë ashtu duhet të jetë Apollonia nga ka dalë ajo. Një varrezë tumulare do të kishte një amforë aq të madhe dhe të asaj periudhe, se ato janë shekulli V dhe shekulli IV para Krishtit, por unë po flas me aq sa kam parë në fotografi. Unë nuk e di nga depo e Apollonisë që u gërmua a kishte të këtij tipi apo nuk kishte, sepse nuk i mbaj mend të gjitha. Ndërsa stela e gurit ishte pak e çuditshme dhe ajo do parë me kujdes, për arsye sepse ka dhe persona që gdhendin objekte të tilla prej guri. Nga forma që unë pashë ajo mua mu duk pak jo normale, kështu që mund të jetë dhe një objekt i falsifikuar. Por tani specialistë të kësaj fushe ka plot, që prodhojnë objekte të falsifikuara. Ata kanë prodhuar gjithmonë objekte të tilla dhe i kanë shitur si objekte të vjetra arkeologjike. Por ka dhe një gjë tjetër, që në Apolloni janë prodhuar dhe amfora artizanale. Ndaj them që dhe këto dy objektet që u bënë me dije këto ditë që janë sekuestruar nga policia duhen parë me vëmendje, si dhe vlerësuar me kujdes nga ekspertët e fushës.

-Pak ditë më parë ministrja e Kulturës tha se institucione të specializuara, si Instituti Kombëtar i Regjistrimit të Trashëgimisë Kulturore dhe Instituti Kombëtar i Trashëgimisë Kulturore i kanë ardhur në ndihmë procesit hetimor, duke kryer verifikimin fizik paraprak të objekteve. Ju si specialist, çfarë mund të na thoni?

Kur janë objektet tamam nuk i kap dot njeri kollaj ata. Por ne kemi edhe nga ata që mund të bëjnë dhe marifete të tilla siç ju tregova, me prodhime veprash artizanale për të humbur dhe gjurmët, etj. Them se nga kjo pikëpamje nga ekspertët e arkeologjisë dhe policisë duhet parë me kujdes kjo gjë, sepse ka ndodhur dhe më përpara që kanë qenë persona me objekte të falsifikuara. Ministria e Kulturës nuk ka ekspertë të licencuar për vlerësimin e objekteve arkeologjike, për arsye se eksperti është ekspert. Siç ka ekspertin gjykata apo dhe fushat e tjera, ku janë ekspertë të licencuar dhe mbajnë përgjegjësi për atë që thonë. Ai që është ekspert i fushës i licensuar është i licensuar për një periudhë të caktuar dhe njeh objektet e x periudhe, një tjetër njeh objektet e një periudhe tjetër, etj. Jo të gjithë objektet arkeologjike mund ti njohë një arkeolog, sipas fushave përkatëse ai njeh dhe objektet. Kështu që në këtë drejtim patjetër Ministria e Kulturës duhet të ketë ekspertë të licensuar për verifikimin e objekteve arkeologjike, sepse ata që janë të specializuar jo vetëm që i njohin këto objekte arkeologjike, por e dinë dhe vlerën e tyre. Nga ky drejtim ne duhet ta plotësojmë dhe këtë hapësirë, që kemi bosh.

-Ne kemi dhe Institutin e Arkeologjisë, sa mund të ndihmojë në këtë proces?

Instituti i Arkeologjisë në muzetë që ka bën vlerësimin e objekteve, që ka të tij. Instituti i Arkeologjisë nuk është ekspert ligjor, unë po flas për ekspert ligjor. Por dhe në rastet kur kapet një objekt arkeologjik duhet eksperti ligjor, që është i licencuar. Nëse më thërrasin dhe mua, unë nuk vete. Ata që duhet ta bëjnë janë arkeologë që kanë një licensë, që është arkeolog dhe ekspert.

-Ju po flisni për probleme të ndryshme në fushën e arkeologjisë dhe gërmimeve klandestine. Sa përgjegjësi kanë institucionet dhe sipas jush a kanë bërë sa duhet për parandalimin e grabitjeve të objekteve arkeologjike në vend?

Aty ku është park arkeologjik mban përgjegjësi parku. Aty ku nuk është park arkeologjik nuk mban përgjegjësi askush. Kjo është historia tek ne. Ne territorin nuk ia kemi ngarkuar askujt. Nëse kryeplakun e dënojmë për kanabis që ka mbjellë një banor i fshatit të tij, ne nuk e dënojmë dot kryeplakun nëse dikush në territorin e tij ka bërë gërmime klandestine arkeologjike, ose ka shkatërruar një monument arkeologjik siç është folur dhe në kishën e Brarit, që shkojnë dhe bëjnë herë pas here gërmime klandestine në rrënojat e saj. Një pjesë e vogël e saj është e gërmuar dhe pjesa tjetër jo. Unë para 3 javësh isha dhe pashë përsëri kishën e Brarit, që kishin vazhduar të bënin gërmime dhe gjatë kësaj periudhe. Përveç asaj që prishi rruga e Arbrit, që kaloi mes për mes kishës edhe ata vazhdojnë dhe hapin varret, që janë poshtë në dysheme. Në këtë drejtim legjislacioni ynë ka mungesa.

-Kur pohoni se legjislacioni në vendin tonë ka mungesa, çfarë mendoni se duhet bërë?

Ka mungesa legjislacioni ynë. Ne pushtetit lokal i kemi ngarkuar rrugët, pyjet, tokën, i kemi ngarkuar çfarë ndodh aty përveç trashëgimisë. Nëse e ruan, atë e ruan ai që është atje në atë vend, nuk e ruan dot një nga Tirana. Nuk e ruan dot një tumë një nga Tirana në rrethin e Kolonjës ose Korçës. Ai pushtet lokal duhet angazhuar me të gjithë strukturat e tij deri sa vete te kryeplaku, që është struktura më e mirë për ta ruajtur trashëgiminë. Ne duhet t’ia ngarkojmë pushtetit lokal, por dhe ai duhet të përfitojë nga monumentet arkeologjike për turizmin. Nëse ne nuk ia ngarkojmë atij që ta ndjejë që janë pasuri e tij, atëherë kjo pasuri kështu ka për të ikur dhe do të vazhdojnë gërmimet klandestine dhe grabitjet e objekteve. Pra kjo duhet të ndryshojë dhe duhet të ngarkojmë kryeplakun me ruajtjen e territorit të tij, pra të merret pushteti vendor me ruajtjen. Pasuri arkeologjie ka tërë nëntoka. Vetëm në Tiranë vitet e fundit unë kam parë dy fortifikime, një në Bovillë dhe një në Selë. Trashëgimia arkeologjike është në tokë, nëse nuk vete te vendi nuk e gjen dot. Gërmimet klandestine frenohen, duke bashkëpunuar pushtet qëndror me pushtetin lokal. Nëse pushteti lokal bashkëpunon me policinë zgjidhet puna. Në këtë pikëpamje këtë ne duhet t’ia ngarkojmë atyre strukturave, që janë dhe në pushtetin lokal dhe ti themi keni dhe këtë për të ruajtur. Ndaj nëse kryeplaku i fshatit merr përgjegjësinë, në radhë të parë duhet të jetë trashëgimia jo kanabis. Trashëgimia arkeologjike i përket dhe brezave, që do të vijnë më vonë, por ne i kushtojmë rëndësi vetëm atyre gjërave që na kap për veshi Europa, për tjerat ne nuk lëvizim nga vendi.