BREAKING NEWS

Ja “grushti i madh amerikan” në fytyrën e Sali Berishës, Ilir Metës dhe Edi Ramës, SHBA del në krah të Altin Dumanit, kërkon distancim të opozitës nga “non-grata” dhe jep mesazhin e fortë se keqqeverisja e korrupsioni duhen luftuar

Ja “grushti i madh amerikan” në fytyrën e Sali
x
BREAKING NEWS

Ja kontrata në duart e prokurorëve që po i bën “gropën” Ilir Metës dhe Monikës, roli i nënës së Kryemadhit dhe vëllait Drini që mori 360 milionë lekë nga SGS, 2 njerëzit që hapën dosjet e ish-presidentit në SPAK me kallëzimet që bënë nxjerrin faktet t...

Ja kontrata në duart e prokurorëve që po i bën
x
BREAKING NEWS

Ilir Meta akuzon televizionin e Zenit se ka marrë urdhër t’i mbyllin dyert, Monika Kryemadhi sulmon bashkëshortin si shërbëtor të Edi Ramës

Ilir Meta akuzon televizionin e Zenit se ka marrë urdhër t’i
x
BREAKING NEWS

Spartak Braho flet pa “doreza”, ja detajet nga sëmundja e vjetër e Ilir Metës, manovrat e tij me përjashtimin e Monika Kryemadhit dhe prapaskenat e forta që po ndodhin brenda ish-LSI, nga largimi i bashkëpunëtores së tyre të kasafortave, te shkërmoqja ...

Spartak Braho flet pa “doreza”, ja detajet nga sëmundja e
x
BREAKING NEWS

Gjyqtari që i dha PD Sali Berishës para vetingut, ja pasuria e “çmendur” e Agron Zhukrit, si u bë milioner nga gruaja e tij që nuk i justifikon dot të gjitha të ardhurat e saj me pagat dhe aktivitetin privat, zbardhen “flamujt e kuq” në KPK...

Gjyqtari që i dha PD Sali Berishës para vetingut, ja pasuria e
x
BREAKING NEWS

Lajme shumë të mira për pensionistët, ja çfarë po përgatitet me skemën e re të pensioneve, nga indeksimi, kompensimet, ndryshimet në fshat dhe qytet dhe deri tek kontributet për të vetëpunësuarit në bujqësi

Lajme shumë të mira për pensionistët, ja çfarë
x
BREAKING NEWS

Nuk ndalet Ilir Meta, vijon kërcënimet ndaj kreut të SPAK: Do t’i qepem Dumanit brez pas brezi, nëse është trim le të...

Nuk ndalet Ilir Meta, vijon kërcënimet ndaj kreut të SPAK: Do
x
BREAKING NEWS

Ja pse Europa ka mbyllur dyert e arratisjes së Metës dhe Kryemadhit, dosja e tyre e “e zezë” e pastrimit të parave drejt fundit të hetimeve, Altin Dumani dhe Sotir Kllapi po bëjnë gati fletë-arrestet, zbardhen provat dhe dëshmitarët që kanë plasur “bom...

Ja pse Europa ka mbyllur dyert e arratisjes së Metës dhe Kryemadhit,
x

Bota

Misteri i kontinentit të tetë, shkencëtarët trondisin me zbulimin e fundit

Misteri i kontinentit të tetë, shkencëtarët trondisin me

Në vitin 1820, një anije ruse e mbushur me marinarë dhe, çuditërisht, pinguinë dalloi një breg të lartë akulli në horizont. Ky ishte vështrimi i parë ndonjëherë i Shelfit të akullit Fimbul dhe shënoi zbulimin zyrtar të një kontinenti të ri: Antarktidës . Ai gjithashtu çimentoi idenë moderne, të mbështetur nga shumica e hartave në të gjithë botën anglishtfolëse, se ka shtatë toka të mëdha.

Sot, nxënësit e shkollave, eksploruesit dhe politikanët përgjithësisht pranojnë ndarjen e pastër të tokës në këto njësi të thjeshta, të cilat përfshijnë Evropën, Azinë, Afrikën, Amerikën e Veriut, Amerikën e Jugut, Australinë dhe Antarktidën.

Por në vitin 2017, historia mori një kthesë të papritur. Modeli me shtatë kontinentet ka qenë një gabim gjatë gjithë kohës. Zelanda, një tokë e humbur prej kohësh në juglindje të Australisë, njihet ndryshe si kontinenti i tetë i harruar i planetit. Shkencëtarët kishin parashikuar prej kohësh ekzistencën e kësaj mase tokësore, por ajo mbeti e zhdukur për 375 vjet, kryesisht për shkak se është pothuajse tërësisht e zhytur nën 1-2 km. Tani ata kanë filluar të zbulojnë sekretet e saj.

Këtë muaj, një ekip ndërkombëtar studiuesish publikoi hartën më të saktë të Zelandës deri më tani, duke përfshirë të pesë milionë kilometrat katrorë të këtij rajoni nënujor dhe gjeologjinë e tij. Në këtë proces, ata kanë zbuluar sugjerime se si u formua ky kontinent misterioz  dhe pse ai ka qenë i errësuar nën valë për 25 milionë vitet e fundit.

Zelandia mendohet të jetë formuar rreth 83 milionë vjet më parë, gjatë Kretakut të Vonë. Megjithatë, udhëtimi i tij filloi deri në 100 milionë vjet më parë, kur superkontinenti i Gondëana filloi të shpërbëhej.

Mendohet se e gjithë ose një pjesë e Zelandës mund të ketë ekzistuar si një ishull për një kohë. Por më pas rreth 25 milionë vjet më parë, ajo u zhduk nën oqean.

Të dhënat e para reale se Zelanda e Re mund të përfaqësojë vetëm një pjesë të vogël, të dukshme të një mase të madhe toke të panjohur erdhën në vitin 2002, kur shkencëtarët përdorën batimetrinë, studimin e thellësisë së trupave ujorë, për të analizuar rajonin. Oqeani mbi atë që ne tani e quajmë Zelandia është dukshëm më i cekët se ai që e rrethon, duke sugjeruar se zona nuk ishte nën një pllakë tektonike oqeanike, si shumica e oqeaneve të botës, por një kontinentale.

Në vitin 2017, shkencëtarët bashkuan disa linja provash, duke përfshirë të dhëna për llojet e shkëmbinjve që përmban dhe trashësinë e tij relative, për të sugjeruar se ky është me të vërtetë një kontinent i ri. Ky nuk është thjesht një fragment kontinental ose mikrokontinent, siç ishte propozuar më parë, por një kontinent i vërtetë, 95% e së cilës është zhytur nën ujë.

Megjithatë, pavarësisht nga emocionet rreth zbulimit të një kontinenti të ri dhe më shumë se një dekadë kërkimesh intensive, shumë detaje të formimit të hershëm të Zelandës kanë mbetur të pakapshme. Kjo është pjesërisht për shkak të një ngjarje të çuditshme që ndodhi kur u nda nga Gondëana.

Në vitin 2019, një ekip ndërkombëtar shkencëtarësh hartoi gjeologjinë e Zelandës së Jugut. Hulumtimi i tyre zbuloi se në një moment, Zelandia ishte shtrirë, e shkëputur nga forcat tektonike, duke e holluar kontinentin në krahasim me pllakat e rregullta kontinentale dhe duke krijuar çarje që më vonë u bënë kore oqeanike. Në këtë proces, ajo u shtrembërua dhe kjo e bëri shumë më sfidues rindërtimin e historisë së saj për të krijuar formën e saj origjinale.

Analiza e studiuesve të shkëmbinjve nga kontinenti i humbur zbuloi se shtrirja ndodhi në dy faza. E para filloi rreth 89-101 milion vjet më parë dhe çoi në një çarje që u bë Deti Tasman midis Australisë dhe Zelandës së Re. Faza e dytë filloi 80-90 milionë vjet më parë dhe çoi në ndarjen e Zelandës nga Antarktida Perëndimore dhe krijimin e Oqeanit Paqësor. Por kishte ende shumë mistere të mbetura të pashpjeguara.

Për studimin e fundit, një grup tjetër kërkimor, që përfshin shumë gjeologë të njëjtë si më parë, hartoi Zelandën e Veriut .

Këtë herë, ata analizuan shkëmbinjtë që ishin gërmuar nga një rajon i Paqësorit Jugor në brigjet e Australisë, i cili formon majën më veriore të Zelandës. Këto mbetje të lashta, të cilat nuk kanë pasur një ditë të thatë për 25 milionë vjet, përfshinin një përzierje shkëmbinjsh magmatikë, ata të formuar nga proceset vullkanike, dhe ato sedimentare të krijuara në pellgje të cekëta në brigjet e Zelandës.

Duke analizuar kiminë e tyre dhe izotopet radioaktive thellë brenda, shkencëtarët vlerësuan moshën dhe origjinën e tyre. Më të vjetrit ishin guralecat që datojnë në Kretakun e Hershëm (rreth 130-110 milion vjet të vjetër), të ndjekur nga gurët ranorë nga Kretaku i Vonë (rreth 95 milion vjet të vjetër) dhe bazaltët relativisht të rinj nga Eoceni (rreth 40 milion vjet të vjetër).

Hartat që rezultojnë të Zelandës e shndërrojnë atë nga një masë pa veçori në një vend me shumë breza gjeologjie të veçanta që kalojnë përgjatë gjatësisë së saj nga veriperëndimi në juglindje. Këto përshtaten së bashku me gjeologjinë e Antarktidës Perëndimore si një enigmë, duke konfirmuar se ky rajon dhe Zelandia dikur ishin së bashku.

Zelandia më në fund ka filluar të heqë dorë nga sekretet e saj. Por me shumicën dërrmuese të kësaj mase enigmatike tokësore nën kilometra ujë, do të duhet pak kohë për t’i zbuluar të gjitha.